คุณภาพแหล่งน้ำทั่วประเทศ

     จากการตรวจวัดคุณภาพน้ำในแม่น้ำสำคัญ จำนวน 49 สาย และแหล่งน้ำนิ่งใหญ่ ๆ 4 แหล่ง ได้แก่ กว๊านพะเยา บึงบอระเพ็ด หนองหาน และทะเลสาบสงขลา พบว่า

-ร้อยละ 28 อยู่ในเกณฑ์ดี -ร้อยละ 38 อยู่ในเกณฑ์พอใช้ -ร้อยละ 26 อยู่ในเกณฑ์ต่ำ -ร้อยละ 8 อยู่ในเกณฑ์ต่ำมาก

คุณภาพน้ำทะเลชายฝั่งทั่วประเทศ

   บริเวณที่มีคุณภาพน้ำทะเลชายฝั่งอยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรม อยู่ในพื้นที่อ่าวไทยตอนใน ได้แก่ ปากแม่น้ำเจ้าพระยา ท่าจีน แม่กลอง และปากคลอง 12 ธันวา จังหวัดสมุทรปราการ เนื่องจากเป็นแหล่งรองรับของเสียที่มาจากกิจกรรมต่าง ๆ บนฝั่งทั้งจากชุมชน อุตสาหกรรม เกษตรกรรม และการเพาะเลี้ยงชายฝั่ง ส่งผลให้ค่าออกซิเจนละลายต่ำกว่ามาตรฐานคุณภาพน้ำทะเลชายฝั่ง และปริมาณแบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มทั้งหมดสูงเกินกว่ามาตรฐาน นอกจากนี้ในบางพื้นที่ยังพบปริมาณแบคทีเรียชนิด Vibrio parahaemolyticus สูง ซึ่งแบคทีเรียชนิดนี้สามารถทำให้เกิดโรคทางเดินอาหารและท้องร่วง ซึ่งมีความสัมพันธ์กับปริมาณสารอินทรีย์ในน้ำและยังพบปริมาณสารไตรบิวทิลทินสูง (Tributyltin: TBT) ซึ่งเป็นสารที่นิยมใช้ในการรักษาเนื้อไม้และเป็นส่วนผสมในสีทา กันเพรียงสำหรับเรือ ซึ่งจะมีผลทำให้การสร้างเปลือกของหอยนางรมผิดปกติ มีการตายของตัวอ่อนหอยแมลงภู่ และการเกิดการเปลี่ยนเพศในหอย

และเมื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลปี 2545 พบว่า ร้อยละของจำนวนสถานีที่มีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์ดีมากลดลง แต่บริเวณอ่าวไทยตอนในก็ยังคงมีสภาพเสื่อมโทรมกว่าพื้นที่อื่นๆ เนื่องจากได้รับอิทธิพลโดยตรงจากแม่น้ำสี่สายหลัก แหล่งอุตสาหกรรม และชุมชนบริเวณปากแม่น้ำ ซึ่งส่วนใหญ่ยังไม่มีการบำบัดน้ำเสียที่เหมาะสมและเพียงพอ นอกจากนี้ยังพบว่าบริเวณปากคลองขนาดเล็ก ปากแม่น้ำ และท่าเทียบเรือประมงมักพบขยะลอยอยู่บนผิวน้ำและคราบน้ำมันอีกด้วย

คุณภาพอากาศของประเทศไทย

   จากการติดตามตรวจสอบคุณภาพอากาศโดยสถานีตรวจวัดคุณภาพอากาศทั่วประเทศจำนวน 48 สถานี ในช่วงเดือนมกราคม - พฤศจิกายน 2546 พบว่าสถานการณ์ไม่แตกต่างจากปีที่ผ่านมามากนักโดยปัญหาหลักยังคงเป็นฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนหรือ PM10 รองลงมา คือ ก๊าซโอโซน สำหรับสารมลพิษอื่น ได้แก่ ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ และก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ยังมีปริมาณอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

กรุงเทพมหานคร :  สารมลพิษทางอากาศที่พบเกินมาตรฐาน ได้แก่ ฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนและก๊าซโอโซน โดยบริเวณริมถนนจะมีฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนเป็นปัญหาหลัก ตรวจวัดได้อยู่ในช่วง 12.7 - 263.5 ไมโครกรัม/ลูกบาศก์เมตร (มคก./ลบ.ม.) และมีจำนวนครั้งที่เกินมาตรฐาน 71 ครั้งจากการตรวจวัด 1,951 ครั้งหรือคิดเป็นร้อยละ 3.6 (มาตรฐาน 120 มคก./ลบ.ม.) ส่วนบริเวณพื้นที่ทั่วไปจะมีปัญหาหลัก คือ ก๊าซโอโซน ตรวจวัดได้อยู่ในช่วง 0 - 163.0 ppb และมีจำนวนครั้งที่เกินมาตรฐาน 130 ครั้ง จากการตรวจวัด 57,105 ครั้งหรือคิดเป็นร้อยละ 0.23 (มาตรฐาน 100 ppb) สำหรับสารมลพิษประเภทอื่นยังมีปริมาณอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

ปริมณฑล : ฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอน เป็นปัญหาหลัก รองลงมา คือ ก๊าซโอโซน ส่วนสารมลพิษอื่นยังมีปริมาณอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน จังหวัดสมุทรปราการ เป็นพื้นที่ที่มีปัญหาฝุ่นขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนมากที่สุด โดยตรวจพบค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง ได้อยู่ในช่วง 21.0 - 298.6 ไมโครกรัม/ลูกบาศก์เมตรและมีจำนวนครั้งที่เกินมาตรฐานถึง 348 ครั้งจากการตรวจวัด 1,389 ครั้งหรือคิดเป็นร้อยละ 25.1 ส่วนก๊าซโอโซนเฉลี่ย 1 ชั่วโมงในพื้นที่ปริมณฑล ตรวจวัดได้อยู่ในช่วง 0 - 187 ppb พบสูงสุดในจังหวัดสมุทรสาคร

ส่วนภูมิภาค : ฝุ่นขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอน เป็นปัญหาหลักรองลงมา คือ ก๊าซโอโซน สารมลพิษประเภทอื่นยังมีปริมาณอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานเช่นเดียวกัน บริเวณที่มีปัญหาฝุ่นขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนมากที่สุด คือ จังหวัดลำปาง ตรวจพบฝุ่นขนาดเล็กเฉลี่ย 24 ชั่วโมง อยู่ในช่วง 1.5 - 165.6 ไมโครกรัม/ลูกบาศก์เมตรและมีจำนวนครั้งที่เกินมาตรฐาน 35 ครั้งจากการตรวจวัด 1,218 ครั้ง หรือคิดเป็นร้อยละ 2.9 รองลงมา คือ จังหวัดสระบุรี ตรวจวัดได้ 13.2 - 184.3 ไมโครกรัม/ลูกบาศก์เมตรและมีจำนวนครั้งที่เกินมาตรฐาน 10 ครั้งจากการตรวจวัด 599 ครั้ง หรือคิดเป็นร้อยละ 1.7 ซึ่งฝุ่นละอองเหล่านี้มีสาเหตุจากกิจกรรมโม่ บด หรือย่อยหินและอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ สำหรับก๊าซโอโซนส่วนใหญ่จะพบเกินมาตรฐานเป็นครั้งคราวในภาคกลางและภาคตะวันออก ได้แก่ ชลบุรี ระยองและราชบุรี

มลพิษทางเสียง

กรุงเทพมหานครและปริมณฑล : ระดับเสียงเฉลี่ย 24 ชั่วโมง ริมเส้นทางจราจรในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีค่าอยู่ในช่วง 66 - 86 เดซิเบลเอ มีจำนวนวันที่ระดับเสียงเกินมาตรฐานร้อยละ 87 ของจำนวนวันทั้งหมดที่ตรวจวัด (มาตรฐาน 70 เดซิเบลเอ) โดยค่าที่ตรวจวัดได้สูงสุด 86 เดซิเบลเอ พบบริเวณถนนลาดพร้าว นอกจากนี้ บริเวณสถานีตรวจวัดระดับเสียงถนนลาดพร้าว ถนนอินทรพิทักษ์ ถนนประชาสงเคราะห์ ถนนตรีเพชร วงเวียน 22 กรกฎาและจุดตรวจวัดระดับเสียงทุกจุด พบว่ามีระดับเสียงเกินมาตรฐานทุกวัน ส่วนบริเวณอื่นมีระดับเสียงเกิน มาตรฐานไม่เกินร้อยละ 60 สำหรับบริเวณพื้นที่ทั่วไป ระดับเสียงเฉลี่ย 24 ชั่วโมง อยู่ในช่วง 54 - 71 เดซิเบลเอ มีจำนวนวันที่เกินมาตรฐานร้อยละ 1.4

พื้นที่ต่างจังหวัด : ระดับเสียงเฉลี่ย 24 ชั่วโมง บริเวณริมเส้นทางจราจรในพื้นที่ต่างจังหวัด อยู่ในช่วง 54 - 90 เดซิเบลเอ มีจำนวนวันที่ระดับเสียงเกินมาตรฐานร้อยละ 11 ทั้งนี้ค่าที่ตรวจวัดได้สูงสุด 90 เดซิเบลเอ พบที่สถานีฯ บริเวณเทศบาลเมืองหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ซึ่งมาจากเสียงการจราจรร่วมกับเสียงการก่อสร้างปรับปรุงอาคารบริเวณใกล้เคียง ส่วนบริเวณโรงเรียนหน้าพระลาน จังหวัดสระบุรี มีปัญหามากที่สุด ระดับเสียงเฉลี่ย 24 ชั่วโมง อยู่ในช่วง 66 - 77 เดซิเบลเอ และมีจำนวนวันที่เกินมาตรฐานร้อยละ 97 สำหรับในพื้นที่ทั่วไป ระดับเสียงเฉลี่ย 24 ชั่วโมง อยู่ในช่วง 52 - 71 เดซิเบลเอ มีจำนวนวันที่เกินมาตรฐานไม่เกินร้อยละ 1

สถานการณ์ด้านการจัดการขยะมูลฝอย

   พบว่าประเทศไทยมีปริมาณขยะมูลฝอยเกิดขึ้นประมาณปีละ 14.4 ล้านตัน เฉพาะในเขตกรุงเทพมหานครมีปริมาณมูลฝอยเกิดขึ้นประมาณวันละ 9,800 ตัน ในขณะที่ปริมาณมูลฝอยในเขตเทศบาลและเมืองพัทยาเกิดขึ้นประมาณวันละ 12,200 ตัน และนอกเขตเทศบาลซึ่งครอบคลุมพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลทั้งหมดเกิดขึ้นประมาณวันละ17,800 ตัน โดยการจัดการขยะมูลฝอยนั้นกรุงเทพมหานครได้ว่าจ้างให้เอกชนขนส่งขยะมูลฝอยด้วยวิธีการฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลทั้งหมด สำหรับการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนระดับเทศบาลและเมืองพัทยานั้น สามารถเก็บขนมูลฝอยอยู่ในช่วงร้อยละ 70 - 90 และมีระบบการกำจัดที่ออกแบบถูกหลักสุขาภิบาลประมาณ 100 แห่ง โดยเป็นระบบฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาล ระบบเตาเผา และการหมักทำปุ๋ยซึ่งกระจายไปตาม ชุมชนต่าง ๆ ปริมาณขยะมูลฝอยที่สามารถกำจัดได้อย่างถูกหลักสุขาภิบาลประมาณร้อยละ 35 ของปริมาณมูลฝอยที่ เกิดขึ้นในเขตเทศบาลทั่วประเทศ ส่วนพื้นที่นอกเขตเทศบาลนั้น ส่วนใหญ่ยังไม่มีสถานที่กำจัดที่ถูกหลักสุขาภิบาล โดยจะกำจัดโดยการกองทิ้งกลางแจ้ง หรือ เผากลางแจ้ง มีเพียงไม่กี่แห่งที่นำขยะมูลฝอยไปกำจัดอย่างถูกหลักสุขาภิบาลร่วมกับเทศบาล ส่วนชุมชนที่เป็นชนบทประชาชนจะกำจัดกันเองภายในชุมชน

สถานการณ์การใช้ประโยชน์ของเสีย : ปริมาณขยะมูลฝอยชุมชนที่เกิดขึ้นทั่วประเทศ ประมาณ 14.4 ล้านตัน มี สัดส่วนขยะมูลฝอยที่มีศักยภาพในการนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ซึ่งประกอบด้วยขยะมูลฝอยรีไซเคิลและขยะมูลฝอยย่อยสลาย (อินทรีย์สาร) ประมาณร้อยละ 88-89 หรือประมาณ 12.6 - 12.8 ล้านตัน และมีปริมาณการนำขยะมูลฝอยชุมชน กลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ประมาณ 2.7 ล้านตัน คิดเป็นร้อยละ 19 ของปริมาณขยะมูลฝอยชุมชนที่เกิดขึ้นทั้งหมด เพิ่มขึ้นจากปี 2545 ประมาณ 0.14 ล้านตัน ส่วนปริมาณของเสียในภาคอุตสาหกรรม ซึ่งประกอบด้วยของเสียที่เป็นกระดาษ แก้ว พลาสติก เหล็ก อลูมิเนียม และยาง มีประมาณ 12.3 ล้านตัน โดยปริมาณการใช้ประโยชน์ของเสียในภาคอุตสาหกรรม ดังกล่าว ส่วนมากเป็นการเรียกคืนซากผลิตภัณฑ์/บรรจุภัณฑ์และวัสดุเหลือใช้ โดยกลุ่มผู้ผลิต ผู้นำเข้า หรือผู้จำหน่ายสินค้า ทั้งนี้ปริมาณการใช้ประโยชน์ของเสียในภาคอุตสาหกรรมมีประมาณ 6.0 ล้านตัน คิดเป็นร้อยละ 49 ของปริมาณของเสียในภาคอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นทั้งหมด ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปี 2545 ประมาณร้อยละ 9

สถานการณ์การจัดการมลพิษด้านสารอันตราย

สถานการณ์มลพิษด้านของเสียอันตราย : ปริมาณของเสียอันตรายทั้งหมดจะมีประมาณ 1.8 ล้านตัน โดยเพิ่มขึ้นจากปี 2545 คิดเป็นร้อยละ 1.5 โดยปริมาณของเสียอันตรายจากอุตสาหกรรมมีอัตราเพิ่มขึ้น ประมาณร้อยละ 0.7 หรือประมาณ 10,000 ตัน และปริมาณของเสียอันตรายจากชุมชนมีอัตราเพิ่มขึ้นร้อยละ 3 หรือ ประมาณ 13,000 ตัน โดยของเสียอันตรายส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 70 ของปริมาณของเสียอันตรายทั้งหมดภายในประเทศ หรือประมาณ 1.26 ล้านตัน เกิดขึ้นในเขตกรุงเทพมหานคร และปริมณฑล การจัดการของเสียอันตรายจากอุตสาหกรรม คาดว่าปริมาณของเสียอันตรายที่ถูกส่งเข้ากำจัดมีประมาณร้อยละ 20 ของปริมาณของเสียอันตรายทั้งหมด หรือประมาณ 28,000 ตัน สำหรับสถานการณ์ด้านมูลฝอยติดเชื้อคาดว่าในปี 2546 มีปริมาณมูลฝอยติดเชื้อทั่วประเทศ ประมาณ 22,500 ตัน

สถานการณ์มลพิษด้านการจัดการสารอันตราย :  คาดการณ์ว่ามีปริมาณการนำเข้าสารอันตรายกลุ่ม สารอินทรีย์และสารอนินทรีย์จากต่างประเทศประมาณ 6 ล้านตันและผลิตในประเทศประมาณ 31 ล้านตัน ซึ่งปริมาณการใช้สารอันตรายในประเทศทั้งนำเข้าและผลิตใช้เองรวม 37 ล้านตัน คิดเป็นปริมาณเพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 11 ของปี 2545 ซึ่งสารอันตรายที่ถูกนำมาใช้กิจกรรมต่างๆ พบว่าได้ส่งผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชน คนทำงานในโรงงานอุตสาหกรรมรวมทั้งเกษตรกร โดยเฉพาะสารอันตรายด้านอุตสาหกรรมที่ส่งผลกระทบส่วนใหญ่จะเป็นสารในกลุ่มตัวทำละลาย ก๊าซพิษ และสารไอระเหย สารโลหะหนักกลุ่มแมงกานีส ปรอท สารหนู และสารตะกั่ว ส่วนสารอันตรายทางการเกษตรที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของเกษตรกรเป็นกลุ่มที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย ได้แก่ สารกำจัดแมลง สารกำจัดวัชพืช เชื้อราและอื่น ๆ สำหรับการดำเนินงานแก้ไขปัญหาด้านสารอันตรายในปี 2546 ได้แก่ การดำเนินงานการแก้ไขปัญหามลพิษและแนวทางการป้องกันผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการใช้สารเคมีในสวนส้มและพื้นที่เกษตรที่สูงภาคเหนือ สนับสนุนด้านวิชาการเพื่อเตรียมความพร้อมขององค์กรส่วนภูมิภาคและท้องถิ่น และจัดทำโครงการประเมินความเสี่ยงจากการขนส่งวัตถุอันตรายในจังหวัดที่มีความเสี่ยงสูงจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

สถานการณ์อุบัติภัยและเรื่องราวร้องทุกข์

สถานการณ์อุบัติภัย : จากสถิติที่กรมควบคุมมลพิษรวบรวมได้จากการรับแจ้งเหตุและจากข่าวสารสื่อมวลชนแขนงต่าง ๆ ปรากฏว่าในช่วงระหว่างวันที่ 1 มกราคม - 25 ธันวาคม 2546 มีอุบัติภัยจากสารเคมีเกิดขึ้นจำนวน 27 ครั้ง ซึ่งหากจำแนกตามประเภทอุบัติภัยแล้วแบ่งออกเป็นอุบัติภัยจากโรงงานอุตสาหกรรมจำนวน 4 ครั้ง จากโกดังเก็บสารเคมี จำนวน 2 ครั้ง จากการขนส่งสารเคมี 6 ครั้ง จากการลักลอบทิ้งกากสารเคมี จำนวน 14 ครั้ง และอื่น ๆ (จากธรรมชาติ) จำนวน 1 ครั้ง และหากจำแนกตามลักษณะของอุบัติเหตุ แบ่งออกเป็นการเกิดเพลิงไหม้ของสารเคมี จำนวน 3 ครั้ง การรั่วไหลของสารเคมี จำนวน 16 ครั้ง และลักษณะอื่น ๆ จำนวน 8 ครั้ง โดยมีผู้บาดเจ็บจำนวน 35 ราย แต่ไม่มีผู้เสียชีวิต มูลค่าความเสียหายประมาณ 150 ล้านบาท อุบัติภัยจากสารเคมีในปี 2546 เกิดขึ้นโดยเฉลี่ยจำนวน 3 ครั้ง ต่อเดือน ซึ่งอยู่ในระดับใกล้เคียงกับปี 2545 แต่โดยภาพรวมแล้วระดับความรุนแรงมีแนวโน้มลดลง ดังจะเห็นได้จากจำนวนผู้บาดเจ็บที่ลดลงจาก 92 ราย ในปี 2545 เหลือเพียง 35 ราย ในปี 2546 และไม่มีจำนวนผู้เสียชีวิตเกิดขึ้นในปี 2546 ในขณะที่ ปี 2545 มีผู้เสียชีวิตจำนวน 4 ราย

สถานการณ์เรื่องราวร้องทุกข์ :