น้ำ เป็นปัจจัยที่สำคัญในการดำรงชีวิตมนุษย์ นอกเหนือจากการอุปโภคบริโภคในชีวิตประจำวันแล้ว น้ำยังมีบทบาทสูงในการรังสรรค์อารยธรรมความมั่นคงและมั่งคั่งของสังคม มนุษย์ชาติได้ประโยชน์ มหาศาลจากทรัพยากรน้ำมาโดยตลอด แต่ในปัจจุบันปัญหาการขาดแคลนน้ำ และการเกิดมลพิษทางน้ำ ยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นทุกขณะ เนื่องจากผู้ใช้น้ำส่วนใหญ่ขาดความรับรู้และจิตสำนึกรับผิดชอบต่อปัญหาที่เกิดขึ้น

ในอนาคตอันใกล้สถานการณ์ของทรัพยากรน้ำอาจเกิดปัญหาใหญ่ถึงขั้นวิกฤติ โดยเฉพาะในด้าน การขาดแคลนน้ำทั้งนี้เนื่องจาก

  • แนวโน้มที่จะเกิดภัยแล้งมากขึ้น
  • น้ำในแหล่งน้ำต่าง ๆ มีคุณภาพลดลง
  • การใช้น้ำฟุ่มเฟือยในกิจการต่าง ๆ อันได้แก่ เกษตรกรรม อุตสาหกรรม พาณิชยกรรม การใช้น้ำในครัวเรือน และธุรกิจ บริการต่าง ๆ

  • น้ำเสียและแหล่งกำเนิดน้ำเสีย

    น้ำเสีย ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 หมายถึง ของเสียที่อยู่ในสภาพของเหลวรวมทั้งมลสารที่ปะปนและปนเปื้อนอยู่ในของเหลวนั้น

    แหล่งกำเนิดมลพิษที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ ได้แก่ แหล่งที่มีจุดกำเนิดแน่นอน (Point Source) ได้แก่ แหล่งชุมชน โรงงานอุตสาหกรรม เป็นต้น และแหล่ง ที่มีจุดกำเนิดไม่แน่นอน (Non-Point Source) ได้แก่ การเกษตร เป็นต้น

    น้ำเสียจากชุมชนได้แก่ น้ำเสียที่เกิดจากกิจกรรมต่าง ๆ ของประชาชนที่อาศัยอยู่ในชุมชน น้ำเสียนี้ มีสกปรกในรูปของสารอินทรีย์สูง

    น้ำเสียจากอุตสาหกรรมได้แก่ น้ำเสียที่เกิดจากกระบวนการอุตสาหกรรม ตั้งแต่ขั้นตอนการล้างวัตถุดิบ กระบวนการผลิตจนถึงการทำความสะอาดโรงงาน รวมทั้งน้ำเสียที่ยังไม่ได้รับการบำบัดหรือน้ำเสียที่ผ่านการบำบัดแล้ว แต่ยังไม่เป็นไปตามมาตรฐานน้ำทิ้งอุตสาหกรรม องค์ประกอบของน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรมจะแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับอัตราการไหลของน้ำทิ้งประเภทและขนาดของโรงงาน

    น้ำเสียจากเกษตรกรรมได้แก่น้ำเสียที่เกิดจากกิจกรรมทางการเพาะปลูก การเลี้ยงสัตว์ น้ำเสียจากการเพาะปลูกจะมีไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โปแตสเซียม และสารพิษต่าง ๆ ในปริมาณสูง ส่วนน้ำเสียจากการเลี้ยงสัตว์ จะพบสิ่งสกปรกในรูปของสารอินทรีย์เป็นส่วนมาก

    ผลกระทบของน้ำเสีย

  • มีสีและกลิ่นที่น่ารังเกียจ ไม่สามารถใช้อุปโภคและบริโภคได้
  • เป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตทั้งในน้ำ ;และในบริเวณใกล้เคียงทำให้เสียความสมดุลทางธรรมชาติ เกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อม
  • เป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยของประชาชน เพราะเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของเชื้อโรค และเป็นพาหนะนำโรคต่าง ๆ สู่มนุษย์ สัตว์ และพืช
  • ทำลายทัศนียภาพ โดยเฉพาะแหล่งน้ำที่ใช้ในการคมนาคมและแหล่งท่องเที่ยว
  • เป็นปัญหาต่อกระบวนการผลิตน้ำประปา ทำให้สิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายในการปรับปรุงคุณภาพน้ำเพิ่มมากขึ้น

  • หลักการป้องกันมลพิษทางน้ำ

    เราสามารถมีส่วนร่วมในการรักษาสภาพที่ดีของแหล่งน้ำได้โดย

  • ไม่ทิ้งของเสียลงสู่แหล่งน้ำ และทางระบายน้ำสาธารณะ
  • บำบัดน้ำเสียขั้นต้น ก่อนระบายลงแหล่งน้ำหรือท่อระบายน้ำ
  • ช่วยกันลดปริมาณการใช้น้ำ และลดปริมาณขยะในบ้านเรือน
  • ลดหรือหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ปุ๋ย สารกำจัดศัตรูพืชในกิจกรรมทางเกษตร หรือสารเคมีที่ใช้ในบ้านเรือน
  • ควรนำน้ำเสียกลับมาใช้ประโยชน์
  • สำรวจเพื่อลดปริมาณน้ำเสีย ของแต่ละขั้นตอนการผลิตในโรงงานอุตสาหกรรม
  • สร้างจิตสำนึกของประชาชนในตระหนักถึงความสำคัญของการรักษาคุณภาพแหล่งน้ำและประหยัดการใช้น้ำ เท่าที่จำเป็น
  • ใช้น้ำอย่างรู้คุณค่าลดปัญหามลพิษ

    แนวทางปฏิบัติในการประหยัดและใช้น้ำอย่างรู้ค่า จำแนกตามประเภทของกิจกรรมต่าง ๆ ดังนี้

    บ้านเรือนที่อยู่อาศัย

  • เวลาแปรงฟัน โกนหนวด ควรใช้ภาชนะรองน้ำทุกครั้งไม่เปิดน้ำจากก๊อกโดยตรง
  • เวลาอาบน้ำ ควรปิดก๊อกทุกครั้งขณะถูสบู่หรือสระผม
  • เวลาซักผ้า หรือล้างจาน ควรใช้ภาชนะรองรับน้ำทุกครั้งไม่เปิดน้ำทิ้งไว้จนล้นภาชนะ
  • ปิดก๊อกให้สนิมทุกครั้งเมื่อเลิกใช้น้ำ
  • หมั่นตรวจตราท่อน้ำในบ้านเป็นประจำเพื่อป้องกันการรั่วซึม
  • น้ำที่ใช้งานประเภทหนึ่งแล้ว;สามารถนำไปใช้งานประเภทอื่นอีกได้ เช่น น้ำสุดท้ายจากการซักผ้าหรือล้างจาน นำมาใช้ถูพื้นหรือรดน้ำต้นไม่ได้
  • เลือกใช้สุขภัณฑ์ที่ช่วยประหยัดน้ำ เช่น ก๊อกน้ำชนิดที่เติมฟองอากาศ โถชักโครกรุ่นใหม่ที่ใช้น้ำเพียงครั้งละ 5-6 ลิตร
  • เกษตรกรรม

  • รดน้ำแบบน้ำหยดแทนวิธีการรดตามปกติสำหรับพืชสวน
  • รดน้ำตอนเช้าตรู่และตอนเย็นเพื่อป้องกันน้ำระเหยโดยไม่จำเป็น
  • ปลูกพืชแบบผสมผสานแทนการปลูกพืชแบบเดียว
  • ไร่ปศุสัตว์ควรมีการบำบัดน้ำเสียและกำจัดชองเสีย
  • ไร่พืชน้ำ เช่น ผักตบชวา ผักบุ้ง ผักกะเฉด ช่วยดูดซับ สารอินทรีย์ ในบ่อน้ำเสีย
  • อุตสาหกรรม

  • นำน้ำที่ผ่านการบำบัดแล้วมาหมุนเวียนใช้ใหม่
  • บำรุงรักษาเครื่องจักรให้อยู่ในสภาพดี เพื่อป้องกันการรั่วไหลของน้ำในกระบวนการผลิต
  • น้ำเสียจากโรงงานที่ปราศจากโลหะหนักและสารพิษ สามารถนำไปใช้ได้โดยตรงกับการเกษตรเช่น
    น้ำกากส่าจากโรงงานสุรา นำไปใช้เลี้ยงนาข้าวได้

  • สำนักจัดการคุณภาพน้ำ
    โทรศัพท์ 0 2298 2258 โทรสาร 0 2298 2202
    E-mail : anuphan(dot)i(at)pcd(dot)go(dot)th




    กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม